ja_mageia


  • Narrow screen resolution
  • Wide screen resolution
  • Decrease font size
  • Default font size
  • Increase font size
Home Εφαρμογή και Ερμηνεία Αποτελεσμάτων Φαιοχρωμοκύττωμα - Σύνδρομα Πολλαπλής Ενδοκρινικής Νεοπλασίας
ΦΑΙΟΧΡΩΜΟΚΥΤΤΩΜΑ - ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΗΣ ΝΕΟΠΛΑΣΙΑΣ PDF Print

    Τα φαιοχρωμοκυττώματα δυνατόν να παρατηρηθούν σε οποιαδήποτε ηλικία είτε σποραδικά είτε ως χαρακτηριστικό των συνδρόμων οικογενούς ενδοκρινικής νεοπλασίας (ΜΕΝ). (Πίνακας 33).
Έχουν περιγραφεί τρεις τύποι:

ΜΕΝ-1:
* υπερπλασία παραθυρεοειδών
* αδένωμα υπόφυσης
* όγκοι παγκρέατος

ΜΕΝ2α:
* αδένωμα παραθυρεοειδών
* μυελοειδές καρκίνωμα θυρεοειδούς
* φαιοχρωμοκύττωμα

ΜΕΝ-2β:
* φαιοχρωμοκυττώματα
* μυελοειδές καρκίνωμα θυρεοειδούς
* αδένωμα παραθυρεοειδών (σπάνια)
* νευρινώματα
* γαγγλιονευρώματα
* σύνδρομο Marfan

Πίνακας 34. ΟΡΜΟΝΕΣ ΣΤΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΠΟΛΛΑΠΛΟΥΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΗΣ ΝΕΟΠΛΑΣΙΑΣ


    Η έκτοπη έκκριση ορμονών υπό το μυελοειδές καρκίνο θυρεοειδούς περιλαμβάνει: 5υδροξυτρυπταμίνη, VIP, ACTH.
    Αυτά τα σύνδρομα σε συνδυασμό με τις ορμόνες νευροπεπτίδια που μπορεί να υπερεκκρίνονται φαίνονται στον πίνακα 34.

    Ο «κανόνας των 9» περιγράφει τα φαιοχρωμοκυττώματα: 90% είναι σποραδικά, 90% των σποραδικών περιπτώσεων εντοπίζονται στο φλοιό των επινεφριδίων, 90% είναι μονόπλευρα. Ένα ποσοστό 10% είναι οικογενή, 9% των εξω-επινεφριδιακών όγκων εντοπίζεται στην κοιλιά (όργανο Zuckerkandl, συμπαθητικά γάγγλια, ουροδόχος κύστη) και ένα ποσοστό 1% εντοπίζεται οπουδήποτε (καρδιά, θώρακας, καρωτιδικό σωμάτιο, πνευμονογαστρικό νεύρο).
    Τα σποραδικά φαιοχρωμοκυττώματα είναι συνήθως συμπαγή, καλά περιγεγραμμένα, περιβάλλονται σε κάψα και αναπτύσσονται αργά. Τα οικογενή φαιοχρωμοκυττώματα συνήθως είναι πολλαπλά και αμφοτερόπλευρα (50%). Το μέγεθος των φαιοχρωμοκυττωμάτων ποικίλει από 3-5 cm αλλά όγκοι μεγέθους 10-20 cm έχουν περιγραφεί.
    Τα οικογενή σύνδρομα ΜΕΝ-2α και ΜΕΝ-2β κληρονομούνται με τον αυτοσωματικό επικρατούντα τύπο κληρονομικότητας και σχετίζονται με μεταλλάξεις στο πρωτο-ογκογονίδιο RET στο χρωμόσωμα 10.
    Οι κλινικές εκδηλώσεις φαιοχρωμοκυττώματος ποικίλουν σε βαρύτητα και μορφή. Τα συχνότερα συμπτώματα είναι κεφαλαλγία, υπέρταση, ορθοστατική υπόταση, ταχυκαρδία, αίσθημα παλμών και εφιδρώσεις. Μερικοί ασθενείς εμφανίζουν ασυμπτωματική υπέρταση, αρκετοί έχουν εναλλασσόμενα συμπτώματα και βαριές περιπτώσεις εκδηλώνονται με απώλεια βάρους, υπεργλυκαιμία, αδυναμία, καταβολή ή επιληπτικές κρίσεις.
    Οι οικογενείς περιπτώσεις παρουσιάζονται με την μορφή όζου στο θυρεοειδή (μυελοειδές καρκίνος).
    Στο σύνδρομο ΜΕΝ-2α, το μυελοειδές καρκίνωμα παρατηρείται στο 50% των ασθενών, το φαιοχρωμοκύττωμα σε ποσοστό 25-50% και υπερπαραθυρεοειδισμός σε ποσοστό 20-25%.
    Οι ασθενείς με ΜΕΝ-2β εμφανίζουν νευρινώματα βλεννογόνων και εκδηλώσεις συνδρόμου Marfan. Το οικογενές φαιοχρωμοκύττωμα παρατηρείται σε ένα ποσοστό 1% των ασθενών με νευροϊνωμάτωση von Recklinghausen και σε 10-15% των ασθενών με σύνδρομο von Hippel Lindau.
    Η διάγνωση του φαιοχρωμοκυττώματος στηρίζεται στις αναλύσεις κατεχολαμινών και των μεταβολικών τους προϊόντων. Οι μετρήσεις των ολικών μετανεφριδίων και κατεχολαμινών στα ούρα έχουν τη μεγαλύτερη ευαισθησία. Στα παιδιά η υπερέκκριση κατεχολαμινών δυνατόν να σχετίζεται με νευροβλάστωμα ή γαγγλιονεύρωμα. Οι κατεχολαμίνες πλάσματος επίσης είναι ευαίσθητοι δείκτες, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια υπερτασικού επεισοδίου, αλλά πρέπει τα δείγματα να συλλέγονται και να επεξεργάζονται με προσοχή.
    Οι μετρήσεις VMA των ούρων έχουν χαμηλότερη ευαισθησία. Τα εργαστηριακά κριτήρια για την διάγνωση φαιοχρωμοκυττωμάτων φαίνονται στον πίνακα 35.

Πίνακας 35. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΦΑΙΟΧΡΩΜΟΚΥΤΩΜΑΤΟΣ


    Ο πληθυσμιακός έλεγχος (Screening) των ατόμων με οικογενή προδιάθεση στο σύνδρομο τύπου 2Α περιλαμβάνει για το μυελοειδές καρκίνο την συνδυασμένη δοκιμασία διέγερσης πενταγαστρίνης και ασβεστίου και για το φαιοχρωμοκύττωμα τις μετρήσεις χρωμογρανίνης-Α ούρων ή πλάσματος.
    Ο καλύτερος τρόπος ελέγχου για μυελοειδές καρκίνωμα θυρεοειδούς σε περιπτώσεις οικογενούς συνδρόμου, είναι ο αρχικός χαρακτηρισμός και στην συνέχεια πληθυσμιακός έλεγχος μελών της οικογένειας για μεταλλάξεις του γονιδίου RET με μεθόδους μοριακής βιολογίας. Σε επιλεγμένα περιστατικά έχει προταθεί προληπτική θυρεοειδεκτομή.
    Η ευαισθησία των εργαστηριακών εξετάσεων όταν χρησιμοποιούνται για πληθυσμιακό έλεγχο (Screening) έχει ως εξής:
    Αδρεναλίνη ούρων 53%, Νοραδρεναλίνη ούρων 86%, Αδρεναλίνη πλάσματος 33%, Νοραδρεναλίνη πλάσματος 58%, VMA ούρων 64%, χρωμογρανίνη πλάσματος 74%.
    Μία ποικιλία φαρμάκων επιδρά στις μετρήσεις μετανεφρινών και κατεχολαμινών στα ούρα προκαλώντας ψευδώς θετικά αποτελέσματα όπως: methyldopa (aldomet), levodopa (Sinemet, Larodopa, Atamet), Labetalol (Trandate, Normodyne), Sotalol (Betapace), τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά, βενζοδιαζεπίνες, φάρμακα περιέχοντα κατεχολαμίνες, αμφεταμίνες, διακοπή κλονιδίνης (Catapresan) και αιθανόλη. Φάρμακα όπως μετυκοσίνη (Demser) και η μεθυγλουκαμίνη πιθανόν να οδηγήσουν σε ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα.
    Το πρώτοογκογονίδιο RET είναι υποδοχέας κινάσης της τυροσίνης. Όλες οι μεταλλάξεις αφορούν την μετατροπή κυστεϊνης, που βρίσκεται στην εξωκυττάριο περιοχή του υποδοχέα κινάσης της τυροσίνης, σε κάποιο άλλο αμινοξύ.
    Στο ΜΕΝ 2Α και στο οικογενές μυελοειδές καρκίνωμα του θυρεοειδούς (FMTC) πιο συχνά επηρεάζονται τα ειδικά κωδόνια 609, 611, 618, 620 και 634). Πιο σπάνιες μεταλλάξεις αφορούν το κωδόνιο 768 και 804 σε ασθενείς με FMTC. Στους περισσότερους ασθενείς με ΜΕΝ2Β έχει περιγραφεί μετάλλαξη στο κωδόνιο 918.
    Η ταυτοποίηση μετάλλαξης στο πρωτοογκογονίδιο RET υποδηλώνει ότι το υπό εξέταση άτομο θα εμφανίσει MTC με πιθανότητα μεγαλύτερη του 90%. Σε παιδιά με μετάλλαξη προτείνεται θυρεοειδεκτομή στην ηλικία των 5-6 ετών. Διαφορετικά τα παιδιά αυτά μπορεί να ελέγχονται με δοκιμασία διέγερσης ασβεστίου πενταγαστρίνης και όταν βρεθεί θετική να γίνεται η αφαίρεση του θυρεοειδούς. Εδώ θα πρέπει να τονιστεί ότι 10-20% των περιπτώσεων μικροσκοπικού MTC που έχουν διαγνωσθεί με γενετικό πληθυσμιακό έλεγχο (Screening) εμφανίζουν φυσιολογικά βιοχημικά αποτελέσματα. Μεγάλη προσοχή όμως χρειάζεται και με τις εξετάσεις μοριακής βιολογίας κυρίως κατά την δειγματοληψία. Οι μεταλλάξεις του πρωτοογκογονιδίου RET οδηγούν σε νόσους των παραθυρεοειδών και του μυελού των επινεφριδίων, εκδηλώσεις που εμφανίζονται πολύ αργότερα.
    Ασθενής με φαινομενικά σποραδικό μυελοειδές καρκίνο του θυρεοειδούς εμπίπτει σε μια από τις 4 ακόλουθες ομάδες.

1.Γνωστή οικογένεια με ΜΕΝ 2Α ή FMTC
2.Επίκτητες γεννητικές μεταλλάξεις του πρωτοογκογονιδίου RET που προκαλούν ΜΕΝ 2Α ή FMTC
3.Επίκτητη σωματική μετάλλαξη του πρωτοογκογονιδίου RET, πιο συχνά στο κωδόνιο 918.
4.Σποραδικό MTC χωρίς αναγνωρίσιμη μετάλλαξη του πρωτοογκογονιδίου REΤ.

    Όλοι οι ασθενείς με φαινομενικά σποραδικό MTC θα πρέπει να ελεγχθούν με τεχνικές μοριακής βιολογίας προκειμένου να ανευρεθούν εκείνα τα άτομα που εμπίπτουν στις κατηγορίες 1 και 2 και αποτελούν το 6-7% των περιπτώσεων. Όλοι οι συγγενείς των ατόμων αυτών θα πρέπει να ελεγχθούν προσεκτικά. Περίπου 25% των ασθενών με φαινομενικά σποραδικό MTC εμπίπτουν στην κατηγορία 3.

ΜΕΝ τύπου Ι: Το σύνδρομο ΜΕΝ τύπου Ι, παρατηρείται σε ποσοστό (1/400) όπως έχει διαπιστωθεί σε βιοψίες και σε εύρος ηλικιών από 5-81 έτη. Περίπου 80% των ασθενών εμφανίζουν κλινικές εκδηλώσεις περί την 5η δεκαετία της ζωής.

    Οι όγκοι ενδοκρινών που σχετίζονται με σύνδρομο ΜΕΝ τύπου Ι είναι:
    * Παραθυρεοειδείς (υπερπλασία)
    * Πάγκρεας (γαστρίνωμα, ινσουλίνωμα, γλουκαγόνωμα, VIPωμα, Παγκρεατικό πολυπεπτίδωμα).
    * Υπόφυση (Προλακτίνωμα, σωματοτροφίνωμα, αδένωμα κορτικοτρόφων κυττάρων, χρωμόφοβα αδενώματα).
    * Άλλα (καρκινοειδές, αδένωμα επινεφριδίων, λιπώματα)

ΜΕΝ τύπου 2Β
: Οι μεταλλάξεις στο κωδόνιο 918 ευθύνονται για το περισσότερο από το 95% των περιπτώσεων ΜΕΝ2Β. Συγγενείς πρώτου βαθμού ασθενών με ΜΕΝ 2Β θα πρέπει να ελεγχθούν για την παρουσία αυτής της μετάλαξης. Άτομα που εμφανίζουν την μετάλαξη θα πρέπει να υποστούν θυρεοειδεκτομή.


ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΟΙ ΟΓΚΟΙ

    Οι όγκοι παγκρέατος εντοπίζονται σε ποσοστό 30-80% των ασθενών με σύνδρομο ΜΕΝ τύπου Ι.
    Τα συχνότερα νεοπλάσματα είναι τα γαστρινώματα, σε ένα ποσοστό περίπου 50% των περιπτώσεων και συνοδεύονται με αυξημένη παραγωγή γαστρικού οξέος, υποτροπιάζοντα πεπτικά έλκη, διάρροια και στεατόρροια (σύνδρομο Zollinger-Ellison). Υπερθυρεοειδισμός δυνατόν να παρατηρηθεί σε αυτούς τους ασθενείς. Σε περίπτωση που τα επίπεδα γαστρίνης είναι > 200pg/ml, η διάγνωση είναι βέβαιη, σε οριακές συγκεντρώσεις συστήνεται δοκιμασία διέγερσης σε σεκρετίνη. Για την εντόπιση του όγκου χρησιμοποιείται η αξονική ή μαγνητική τομογραφία και η εκλεκτική αγγειογραφία.
    Τα ινσουλινώματα αντιστοιχούν σε ένα ποσοστό 30-40% των παγκρεατικών όγκων σε ασθενείς με ΜΕΝ τύπου Ι, συνυπάρχουν δε με γαστρινώματα σε ένα ποσοστό 10%. Τα γλυκαγονώματα, VIPώματα, ΡΡώματα, είναι σπάνιοι όγκοι. Οι ασθενείς με γλυκαγόνωμα παρουσιάζουν εξάνθημα (νεκρωτικό μεταναστευτικό ερύθημα), στοματίδιδα, αναιμία και απώλεια βάρους ή μπορεί να εμφανίζουν μόνο υπεργλυκαιμία και αύξηση της γλουκαγόνης.     Τα VIPώματα χαρακτηρίζονται από εκδηλώσεις υδαρούς διάρροιας, υποκαλιαιμία, αχλωρυδρία (σύνδρομο υδαρούς διάρροιας ή σύνδρομο Werner-Morrison). Η διάγνωση τίθεται με μέτρηση των επιπέδων VIP (>200pg/ml). Συχνά συνυπάρχει και υπερπαραθυρεοειδισμός.
    Η υπερέκκριση παγκρεατικού πολυπεπτιδίου (ΡΡ) παρατηρείται σε 50% των ασθενών με όγκους νησιδίων παγκρέατος. Τα Παγκρεατικά πολυπεπτιδώματα (αμιγή) είναι σπάνια και δεν συνδέονται με συγκεκριμένο κλινικό σύνδρομο. Η πλειοψηφία των γλουκαγονωμάτων, VIPωμάτων, ΡΡωμάτων και κακοήθη και σε αρκετές περιπτώσεις έχουν ήδη δώσει μεταστάσεις τη στιγμή της διάγνωσης. Οι ορμονικοί προσδιορισμοί χρησιμεύουν ως δείκτες υπολειμματικού ιστού μετά την εγχείρηση.
 

Επιλογές

Αρχική
Προληπτικά Μέτρα
Εσωτ./Ενδοεργαστηριακός Ποιοτικός Έλεγχος
Ποιοτικός Έλεγχος από Αποτελέσματα
Εξωτ. Ποιοτικός Έλεγχος
Αναλύσεις Κλινικής Χημείας
Εφαρμογή και Ερμηνεία Αποτελεσμάτων
Μοριακή Διάγνωση
Τιμές Αναφοράς
Αναζήτηση

Οι αναλύσεις της Κλινικής Χημείας είναι σε μορφή pdf. Αν δεν έχετε τον Adobe Acrobat Reader στον υπολογιστή σας πατήστε εδώ για να τον κατεβάσετε και να τον εγκαταστήσετε.